Η Παναγία Μυρτιδιώτισσα ή Κρητικιά του Κάστρου Μονεμβασίας

Γράφει ο Νικόλαος Αργείτης  

Αφήνοντας πίσω μας το καμπαναριό του Ελκόμενου Χριστού και φθάνοντας στο ύψος του καλντεριμιού, όπου ξεκινά το σοκάκι για την Άνω Πόλη, βλέπουμε να προβάλει η επιβλητική, υψηλή πρόσοψη του ναού της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας. Ο ναός είναι γνωστός και ως «Παναγία η Κρητικιά», καθώς βρίσκεται στη συνοικία όπου κατά τον 17ο αιώνα είχαν εγκατασταθεί πρόσφυγες από την Κρήτη.

Η ίδρυση και οι δεσμοί μα τα Κύθηρα

Ο ναός κτίστηκε την εποχή της Γ΄ Ενετοκρατίας, γύρω στο 1700 μ.Χ. Η τοπική παράδοση συνδέει την ίδρυσή της με τον Φιλόθεο Δαρμάριο, επίσκοπο των Κυθήρων με καταγωγή από τη Μονεμβασία, ο οποίος μετέφερε από το νησί τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι στα Κύθηρα, τα οποία διατηρούσαν στενές εμπορικές σχέσεις και πολιτιστικούς δεσμούς με τη Μονεμβασιά, η λατρεία της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας κατείχε από τότε ιδιαίτερα σημαντική θέση.

Αρχιτεκτονική που ενώνει Δύση και Ανατολή

Αρχιτεκτονικά, ο ναός είναι μονόκλιτη βασιλική με τρούλο, που συνδυάζει βυζαντινά και ενετικά στοιχεία. Η διαμόρφωση της εισόδου με το αέτωμα, οι στρογγυλοί φεγγίτες και τα οξυκόρυφα γείσα της στέγης αποτελούν χαρακτηριστικές επιδράσεις της δυτικής τεχνοτροπίας.

Δεν αποκλείεται, μάλιστα, στο κτίσμα να εργάστηκαν οι ίδιοι τεχνίτες που κατασκεύασαν τα μεγάλα οχυρωματικά έργα των Βενετών στην Πελοπόννησο, καθώς ο ναός —όπως και άλλοι στην περιοχή— παρουσιάζει έντονα στοιχεία φρουριακής αρχιτεκτονικής.

Το επιβλητικό ξυλόγλυπτο τέμπλο

Στο εσωτερικό του ναού δεν υπάρχει ζωγραφικός διάκοσμος, με αποτέλεσμα να κυριαρχεί το εντυπωσιακό ξυλόγλυπτο και επιχρυσωμένο τέμπλο του, το οποίο χρονολογείται από τον 16ο αιώνα. Πρόκειται για ένα έργο με έντονες δυτικές αναγεννησιακές επιρροές, το οποίο είναι αξιοσημείωτο ότι μεταφέρθηκε εκεί κατά τον 19ο αιώνα από τον γειτονικό ναό του Ελκόμενου Χριστού, στον οποίο και ανήκε αρχικά.

Το πρόγραμμα του εορτασμού

Η Παναγία Μυρτιδιώτισσα εορτάζει στις 24 Σεπτεμβρίου. Οι λατρευτικές εκδηλώσεις στο Κάστρο της Μονεμβασίας θα πραγματοποιηθούν σύμφωνα με το ακόλουθο πρόγραμμα:

• Τετάρτη 23 Σεπτεμβρίου 2026 (Σήμερα): Στις 18:30 θα τελεστεί ο Εσπερινός.
• Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 2026 (Αύριο): Στις 07:00 θα ξεκινήσει ο Όρθρος και στη συνέχεια θα τελεστεί η Θεία Λειτουργία.