Μήπως πρέπει, επιτέλους, να αφήσουμε τους βράχους στην ησυχία τους;

Η πρόσφατη ολοκλήρωση του φωτισμού του εμβληματικού βράχου της Μονεμβασιάς και η χρηματοδότηση για τον αρχιτεκτονικό φωτισμό του κοκκινόβραχου στο Λεωνίδιο, επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: Είναι η τεχνητή φωταγώγηση των φυσικών σχηματισμών πραγματικό έργο ανάπτυξης ή μια επιζήμια ανθρώπινη παρέμβαση;

Η τάση να μετατρέπουμε τα γεωλογικά μνημεία σε νυχτερινά θεάματα αντιμετωπίζεται με έντονο σκεπτικισμό από την επιστημονική κοινότητα, η οποία επισημαίνει τις σοβαρές παρενέργειες αυτής της πρακτικής:

• Φωτορύπανση και Οικοσύστημα: Το τεχνητό φως τη νύχτα διαταράσσει πλήρως τη βιοποικιλότητα των βράχων.
• Αλλοίωση του Τοπίου: Η φυσική νυχτερινή σιλουέτα των βράχων χάνεται. Η επιβολή του τεχνητού φωτός εξαφανίζει το φυσικό σκοτάδι, το οποίο αποτελεί εξίσου προστατευόμενο αγαθό.
• Απουσία Νομικού Πλαισίου: Όπως επισημαίνουν φορείς όπως η International Dark-Sky Association, η Ελλάδα στερείται θεσμοθετημένων προδιαγραφών κατά της φωτορύπανσης, αφήνοντας τα έργα αυτά στην υποκειμενική κρίση των μελετητών.

Η ψευδαίσθηση της «ανάπτυξης» μέσω του φωτός

Για την τοπική αυτοδιοίκηση, ο φωτισμός ενός βράχου θεωρείται συχνά το εύκολο «παράσημο» μιας υποτιθέμενης τουριστικής αναβάθμισης. Προβάλλεται ως μια αισθητική παρέμβαση που θα ενισχύσει την αναγνωρισιμότητα ενός τόπου. Την ίδια στιγμή που ο ίδιος ο τόπος στερείται ουσιαστικής καθημερινής οργάνωσης. Στερείται μιας δομημένης διοίκησης που χρόνο με το χρόνο θα βελτιώνει και θα ενισχύει τους τομείς του κοινωνικού συνόλου.

Από τη Μονεμβασιά στο Λεωνίδιο: Αντιγράφοντας λάθος συνταγές

Στη Μονεμβασιά, το έργο φαίνεται να δίχασε την τοπική κοινωνία, με πολλούς να μιλούν για αισθητική υπερβολή που αλλοιώνει τον αυθεντικό, μυσταγωγικό χαρακτήρα της καστροπολιτείας. Με άλλους να επισημαίνουν ότι πρόκειται για «εν μέρει» φωτισμό του βράχου, ο οποίος δεν αναδεικνύει στο έπακρο το μεγαλείο ενός από τα σημαντικότερα μνημεία της χώρας.

Παρά τις αντιδράσεις, η ίδια συνταγή εφαρμόζεται τώρα και στο Λεωνίδιο. Ο επιβλητικός κόκκινος βράχος, που αποτελεί παγκόσμιο πόλο έλξης για αναρριχητές λόγω της άγριας, ανέγγιχτης ομορφιάς του, κινδυνεύει να χάσει τη γοητεία του και να μετατραπεί σε ένα ακόμη φωτισμένο σκηνικό.

Ως απλοί πολίτες, έχουμε δικαίωμα να αναρωτηθούμε: Χρειαζόμαστε πράγματι περισσότερο τεχνητό φως ή μήπως έχουμε ανάγκη να προστατεύσουμε αυτό που μας χάρισε η φύση; Η βιώσιμη ανάπτυξη δεν έρχεται όταν προσπαθούμε να «διορθώσουμε» το περιβάλλον με προβολείς. Ίσως η πιο ουσιαστική πράξη φροντίδας για τον τόπο μας είναι να σβήσουμε τα φώτα και να αφήσουμε, επιτέλους, τους βράχους στην ησυχία τους.